Waarnemen

berry.groenendijk 31 Dec 2009

Over wat een informatie architect doet bestaat veel discussie. Vaak wordt IT-architectuur vergeleken met bouwkundige architectuur. Jaap van Rees beschrijft in een artikel in 2003 dat beide definities van architectuur sterk van elkaar verschillen. IT-architectuur gaat vaak over regels en principes. Het gaat over het hoe (IT-)componenten met elkaar samenwerken. De IT-architect levert (meestal) slechts documenten op over hoe een systeem geconstrueerd moet worden. Bouwkundige architectuur gaat veel meer over het effect van een gebouw op zijn gebruikers en zijn omgeving. Het gaat over beleving, normen en waarden en cultuur. Het gaat over wat en waarom iets gebouwd wordt. En het gaat over hoe zich dit vertaalt in het gebouw dat opgeleverd gaat worden.

Dit vertaalt zich volgens Van Rees ook in de vaardigheden van een architect. Waarnemen is voor Van Rees een belangrijke vaardigheid van een bouwkundig architect. Door goed waar te nemen kan de architect iets ontwerpen wat de opdrachtgever nodig heeft. Daarbij neemt de architect vaak aspecten waar die in een organisatie bestaan, maar waarvan de organisatie zelf zich niet bewust is. "De ... architect is de regisseur van het beeldvormingsproces, dat hij samen met de opdrachtgever doorloopt." IT-architecten worden volgens Van Rees niet getraind in het waarnemen van een organisatie.

Christopher Alexander hecht ook veel belang aan waarnemen. Kijk naar een bestaande omgeving, het gedrag van mensen, de cultuur, etc. In die waarneming herken je ontwerppatronen. Christopher Alexander laat die ontwerppatronen de basis zijn voor nieuwe architectuur, zoals die van een stad. Ontwerppatronen zijn dynamisch, worden opgesteld door de gebruikers zelf en worden regelmatig geëvalueerd en bijgesteld. Via een geleid proces onstaat zo een organische groeiende gebouwde omgeving waarin mensen zich "thuis" voelen.

En ook mijn collega's Ruud van Vliet en Rijk van Vulpen hebben op deze site eerder gesproken over waarnemen. Zo heeft Ruud het gehad over de relativiteit van wereldbeelden en de betekenis ervan voor informatie architecten. En Rijk heeft eerder geschreven over een methodiek voor het waarnemen zoals beschreven door Goethe, het Goetheanisme.

De vraag is: Hoe neem je als goede (in de zin van Van Rees) informatie-architect een organisatie goed waar? Hoe laat je het voor die ene organisatie unieke gebruik van informatie tot uitdrukking komen in een informatiesysteem? En welke gevolgen heeft dat voor de implementatie ervan?

Een methode voor het waarnemen van het gedrag van mensen in een organisatie en het vastleggen ervan is het maken van personas. Personas zijn beschrijvingen van fictieve gebruikers van een informatiesysteem of een product. Via bijvoorbeeld interviews met gebruikers verkrijg je een veelheid aan informatie over hoe mensen in een organisatie werken, wat mensen van systemen verwachten, welke problemen zij ondervinden, etc. De veelheid aan gebruikers worden verdeeld in een aantal type gebruikers. Niet te weinig personas, maar ook niet te veel personas, maar wel altijd gerelateerd aan het product of informatiesysteem dat op dat moment gemaakt wordt.

Elk type gebruiker wordt uitgewerkt in een persona. Iedere persona krijgt een naam en een gezicht. Hiervoor worden vaak foto's en namen gebruikt die passen bij de persona. Door géén foto's of namen van bekende personen of personen uit de organisatie zelf te gebruiken, wordt vermeden dat een persona een karikatuur wordt. Van een persona wordt in detail beschreven wat zijn/haar context is, wat de eigenschappen of doelen zijn van de persona en welke eigenschappen van het product de persona waardevol vindt. Vaak komen er geanonimiseerde uitspraken van 'echte' gebruikers terug in een persona. Personas zijn dus niet zomaar verzinsels. Personas vertegenwoordigen voorbeeld gebruikers.

Projectleden en stakeholders kunnen zich identificeren met een persona en kunnen zich gaan inleven in de persona. Door personas op handige kaartjes of in een foldertje uit te werken kunnen teamleden personas gemakkelijk bij de hand houden tijdens het nemen van bijvoorbeeld ontwerpbeslissingen. Personas geven gedurende een project antwoord op de vraag: "Voor wie maak ik dit product?"

Personas kunnen nu gekoppeld worden aan (business)features. Simpelweg door de foto's van de personas bij de features te plakken. Het uitwerken van een feature kan nu gekoppeld worden aan nut van de feature voor een persona. Hoe werk ik de feature zo uit dat deze waardevol is voor deze persona? Welke karakteristieken moet het ontwerp hebben om geschikt te zijn voor dit type gebruiker? Bij de duizend-en-één beslissingen die er tijdens een IT project gemaakt worden, kunnen deze beslissingen genomen worden in relatie tot de onderkende personas. Ik denk zelf dat personas ook een goede bron kunnen vormen om tot een lijst van ontwerppatronen voor een product te komen.

Met behulp van personas kan er meer rekening gehouden worden met het effect dat een IT ontwerp heeft op de gebruikers van het informatiesysteem. Personas vormen een manier om de mens meer centraal te zetten in een IT ontwerp (user centric design). En dat is hard nodig.

Referenties:

 

Nieuw commentaar posten

De inhoud van dit veld is privé en zal niet publiekelijk getoond worden.