Blog van rijk.van.vulpen

De afgelopen jaren zijn we meermalen betrokken geweest bij het proces van het voorspellen van de energievraag bij energieleveranciers en -handelaren. Nauwkeurig 'load forecasten', zoals dit proces ook wel wordt genoemd, lijkt steeds meer in belang toe te nemen. zowel voor een portefeuille van retail klanten als voor interval bemeten klanten liggen daar belangrijke uitdagingen in. In deze blog benoemen we er een zevental.

Het belangrijkste uitgangspunt voor een goede forecast is uiteraard de integratie met een kwalitatief goede klantportfolio administratie, met daarin de juiste diversiteit aan klantkenmerken. Klantkenmerken die verklarend zijn voor het energieverbruik. De gebruikte kenmerken verschillen tussen een lange en korte termijn forecast en ook tussen groepen retail klanten en interval bemeten klanten. Uiteraard zijn type bedrijfsproces, graad van energie-efficiency, energie-verbruikende onderdelen, openings/produktietijden, economische stabiliteit/factoren en demografische factoren van invloed. Het op orde en kwalitatief goed onderhouden krijgen van de portfolio vraagt aandacht. Vooral bij nieuwe klanten moet hier systematisch aandacht aan worden besteed.

Een tweede factor van belang is de voorspelling van de ontwikkeling van de klantportefeuille. Hierbij gaat het om het marketing/verkoop succes van jezelf en de concurrentie, het behoud/verlengen van relaties met klanten en het tempo waarmee dat succes via het marktmodel en bestaande contracttermijnen zichtbaar wordt in de administratie. Het voorspellen en monitoren van de sales en campagne effectiviteit vraagt speciale aandacht.

Sterke sturing is vervolgens nodig op de data-kwaliteit van data toeleveranciers. Daarbij kun je denken aan de kwaliteit van de weersvoorspellingen, de datakwaliteit van historische verbruiken en de kwaliteit van de samenstelling van de portfolio. Hierbij gaat het ook om de tijdige beschikbaarheid van de informatie. Het samenstellen van een datakwaliteitsmonitor kan daarbij helpen.

Verder kan de kwaliteit van de voorspelling sterk worden vergroot door het efficient organiseren van nauw contact met belangrijke klanten. Een goede relatie resulteert in goede eigen nominaties, het doorgeven van veranderingen in hun aanwezigheid, bijv. overwerk of extra ploegendienst, in hun produktieproces, of in de beschikbaarheid van een eigen produktieeenheid (WKK, WKC), het doorgeven van lokale omstandigheden bijv. met het weer en bijzondere gebeurtenissen als stakingen, sportevents en karnaval. Uiteraard geldt dit zeker voor klanten die inherent slecht voorspelbaar zijn.

Het volgende aandachtspunt is de logische groepering van klanten. Uiteraard is het daarbij gewenst te groeperen zodanig dat de verbruiken gecorreleerd zijn, zodat specifieke kenmerken behouden blijven en kleine 'ruis' niet onnodig uitvergroot raken. De groepering kan bijv. rekening houden met vergelijkbare beïnvloedingsfactoren. Ook van belang is dat de groepering zodanig is dat ze efficient werkt. Bijvoorbeeld als één dag meetdata van een netbeheerder ontbreekt, dan moeten de betreffende aansluitingen kunnen worden gecorrigeerd. Of bijvoorbeeld als er stroomuitval is in een bepaalde regio dan moeten de betreffende klanten eenvoudig kunnen worden gecorrigeerd.

Verdere optimalisatie is mogelijk door toepassing en het combineren van verschillende voorspellingsmodellen voor een klantgroep. En door het combineren van beïnvloedingsfactoren tot bijgestelde factoren met een significante samenhang met de meetdata. Zo is het verbruik van een camping sterk gecorreleerd met 'aangenaam weer', een combinatie van zon, temperatuur, wind en neerslag.

Tot slot is het wenselijk specifiek te kijken naar de behoeften van verschillende afnemers van het forecast resultaat, forecast analyses en het forecast succes. Individuele klantforecasts worden veelal heel anders toegepast dan portfolio forecasts. Inkopers zoeken naar andere factoren dan risicobeheersers. De resultaten en rapportages geven hele verschillende invalshoeken.

Slimheid lijkt hoogtij te vieren in energieland. Kijk maar naar termen als slimme meter, slim netwerk en slim energie beheer. Die slimheid komt voort uit informatie innovaties.

Moeten gebruikers van energie, bedrijven, consumenten, nu ook aan die slimheid geloven? Wat voor een invloed krijgt het op hen? In deze blog een kijkje in de toekomst voor energie gebruikers. De trends die mogelijk tot die slimheid gaan leiden.

De eerste aanleiding voor slimheid voor gebruikers vormt de energiebesparingstrend. Onder het motto 'meten is weten'worden kleine, makkelijk te installeren energie management apparaten en natuurlijk de slimme meter geïntroduceerd. Zo kan de gebruiker zijn verbruik analyseren en bijstellen. Een besparing van 10% kan toch al gauw vele honderden euro's per jaar opleveren.

Een tweede trend is dat gebruikers van energie ook steeds meer producenten van energie worden. Huizen/gebouwen of wijken/industrieterreinen worden uitgerust met zonnecollectoren, windgeneratoren (bijvoorbeeld verwerkt in de nok van het dak), zonneboilers, aardwarmte systemen, micro-gecombineerde warmte-stroom opweksystemen (WKK) en energie opslag systemen. Ieder heeft een besturings element, vaak met de mogelijkheden om de resultaten - zoals opgewekt vermogen, gerealiseerde opwarming - zichtbaar te maken. Het rendement c.q. de terugverdientijd is interessante informatie in dit geval.

De volgende stap naar slimheid ontstaat als de sturing van zowel de genoemde opwek-systemen als de grote verbruik-apparaten (wasmachine, vaatwasser, droger) met elkaar in verband kunnen worden gebracht. Hierdoor wordt optimalisatie in huis/pand of wijk/terrein mogelijk. In de lijn van deze stap ligt dat ook één centraal dashboard voor de gebruiker ontstaat, waarop voorkeuren, besturing, verbruiken en resultaten worden samengebracht. Ook verdere huisautomatisering komt hier ter sprake. Dit kan gecombineerd worden door aanvullende (informatie)diensten, zoals adviezen over de contractvorm met een energieleverancier, gezien de configuratie, adviezen over verdere optimalisatie van de configuratie of zelfs overdracht van de configuratie aan een beheerpartij.

Nog verder gaat het als prosumenten gaan samenwerken en een grote 'virtuele' energie-opwek/opslag-eenheid vormen. In een dergelijk model behoort ook centrale aansturing door het samenwerkingsverband tot de mogelijkheden. Het samenwerkingsverband kan dan dagelijks op de energiehandelsmarkt een rol gaan spelen en gunstige inkoop- en verkooptarieven en -contractvoorwaarden bedingen. Afspraken die tot de mogelijkheden behoren is dat het opladen van elektrische auto's collectief wordt 'afgeschakeld' op piekmomenten en wordt 'ingeschakeld' op dalmomenten. Of dat alle micro-WKKs in een piek op maximaal vermogen worden geschakeld. Individuele deelnemers moet het dan mogelijk zijn om 'voorkeuren' of gebruikspatroon (bijv. een vakantieafwezigheid) aan te geven. Hiermee wordt dan intelligent rekening gehouden en op geoptimaliseerd. En voor hen is het interessant om op dat moment ook financiele resultaten inzichtelijk te krijgen.

Als de energie markt dezelfde ontwikkeling doormaakt als de internet en telecom markten volgt er daarna een enorme groei in diensten en differentiatie in produkten en tarieven. En komen er nog niet te voorziene innovatie en waardetoevoeging tot stand.

Ja, die slimheid komt stapje voor stapje naar de prosument toe, met alle keuzevraagstukken en mogelijkheden van dien. Gelukkig hoort uitbesteden tegen die tijd tot de mogelijkheden.

Training en Coaching van informatie architecten

De toegevoegde waarde van de architect

Enterprise architecten hebben soms moeite om duidelijk te maken welke waarde ze toevoegen in de organisatie. Dat helpt niet om hun rol richting management en in projecten overtuigend te spelen. Ze worden vaak als vertragende ivoren toren denkers gezien. Natuurlijk kan dat heel anders. Bijvoorbeeld met een elevator pitch, waarvan de bijdrage afdruipt.

Persoonlijke vaardigheden

Architect zijn is veelzijdig. Je luistert scherp en open. Je onderhandelt stevig. Je brengt duidelijk over waar je voor staat. Je argumenteert onderbouwd en weloverwogen. Je zoekt het contact met alle belanghebbers. Je weet je gevechten te kiezen, politiek vaardig. Dat vraagt een schaap met vijf poten. Architect coaching brengt je verder.

De botsing tussen projectleider en een architect

De belangen van een projectleider en een architect lijken vaak strijdig. De eerste wil de oplossing realiseren binnen de mogelijkheden, beschikbare resources en tijd. De ander wil een hoog kwalitatieve en sluitende oplossing. De belangen botsen. Maar projectleider en architect kunnen elkaar ook opstuwen naar een prachtig resultaat.

Praktische architectuur

Architectuur is abstract en taai, in de vorm van principes en omvangrijke A3 platen. Maar architectuur kan ook heel concreet en snel zijn. In een duidelijke oplossing voor een project. In heldere keuzes en doorgehakte knopen. In een innovatief ontwerp. In direct antwoord op de vraag. Concreet worden is een kwestie van een paar uitgangspunten in de gaten houden.

De toegevoegde waarde

Er wordt gezegd dat Service Orientatie de brug tusse Business en ICT weet te slaan. In Archimate, the Architectuur taal, kan het concrete resultaat hiervan worden gezien. Services zitten in het hart van de taal. Dit kern element is aanwezig op alle architectuur niveaus. Externe business services overbruggen het gat naar de buitenwereld en externe applicatie services overbruggen het gat tussen de de business architectuur en de informatie architectuur. Technische services doen hetzelfde tussen informatie architectuur en technologie architectuur.

Kunnen services worden getekend tussen de horizontale Zachman lagen vraag ik me af?

Vandaag was ik aan het werk met het vinden van geschikte business services. Zoals altijd legde ik lakmoes proef criteria aan zoals een goede abstracties, goede verdeling van verantwoordelijkheden en maximale cohesie en minimale koppeling. Ook keek ik naar de toegevoegde waarde van een gevonden verzameling services, ik keek of ik er op ieder niveau 7 +/- 2 had gevonden en of ik voor een service ook afnemers kon vinden. Maar de ontwerpbeslissingen die ik nam bevredigden me niet volkomen. Plotseling kreeg ik een ingeving: is er niet net zoals bij de database theorie zoiets als een service normaal vorm, met standaard regels hoe je ze vindt, hoe je ze valideert en optimaliseert?

Al surfend op internet bleek dat  anderen al eerder dezelfde gedachte hadden gehad. Ze hebben onderzocht "welke eigenschappen een "goede" service zou moeten hebben". Ik zal het lezen en er later eens op terugkomen.

Ik ben gecharmeerd van de figuur hieronder (origineel van Oracle BEA). De meeste van de gelaagde SOA modellen plaatsen de GUI laag bovenaan, bij de gebruiker. Dan volgt de proceslaag, de business of domein logica laag en de data services laag.

Ik heb me altijd afgevraagd welke laag nu het initiatief had. Het leek er altijd op alsof het initiatief van de gebruiker moest komen via de GUI laag.

In deze figuur lijkt het er veel meer op (als de gebruiker zich bovenaan de afbeelding bevindt) dat de proces laag het initiatief heeft. Alleen door een actie van die laag krijgt de gebruiker zijn presentatiescherm. Presentatie is niet eerst. Dat lijkt mij de goede volgorde. Bovendien heeft de proces laag toegang tot alle andere lagen, zonder via andere lagen te moeten. Ook dat lijkt me zinnig. De Information Services direct toegankelijk hebben, zonder domein laag, is vooral zinnig op informatie te bekijken.

Ik werd gewezen op de bijdrage van Niels Klinkenberg aan het LAC 2007 met betrekking tot SOE (de Service geOrienteerde Enterprise). In zijn presentatie wordt de relatie gelegd tussen service orientatie en een network van organisaties, gericht op slimme samenwerking. De presentatie definieert de condities waaronder je succesvol een SOE kunt neerzetten en hoe je hem werkend krijgt.

Ik was in gesprek vandaag met Ruud van Vliet over de twee werelden die SOA lijkt op te leveren.

We merkten op dat SOA een trage wereld van core competenties, core services, oplevert die een zeer hoge kwaliteit en grote robuustheid moeten hebben. Dergelijke services worden typisch in releases opgeleverd die 3 maanden of meer duren. In de meeste bedrijven liggen die services verborgen in erfenis systemen (een leukere term dan legacy) en die kunnen stap voor stap worden ontsloten.

Daar tegenover staat een snelle wereld van mashup, samenstellen, integreren and via een proces aan elkaar knopen, waarin veranderingen dagelijks of wekelijks kunnen worden doorgevoerd. Soms is daarbij een ontwikkelcyclus nodig, soms zelf niet. Door het combineren en remixen van bestaande data en services kun je snelle veranderingen in de business doorvoeren.

Dit kan gaan leiden tot hele nieuwe rollen bij informatie innovatie. Aan de ene kant de communicatief vaardige, snelle business analist die nieuwe business ervaringen kan configureren in korte tijd, door hergebruik van bestaande services uit een service repository. Anderzijds techneuten, die nieuwe core services in een veel grote tijdspanne opleveren.

Wat zouden wij informatie architecten geven voor een elegant en passend wereldbeeld van het organisatie domein? Faust, de hoofdpersoon uit het gelijknamige boek door Goethe, was bereid zijn ziel daarvoor te verkopen. En Goethe, Johann Wolfgang von Goethe, kon weten wat de consequentie was. Behalve advocaat, dichter, humanist en schrijver was hij een wetenschapper met een nieuwe onderzoeksmethode. Een onderzoeksmethode die we, in mijn mening, als informatie architecten goed kunnen gebruiken.

Zijn methode heet (Goethesiaanse) phenomenologie of Goetheanisme. Hij ontwikkelde het in de biologie en natuurkunde door de studie van planten en de studie van kleuren. En hij vond daarmee fundementele patronen, plantpatronen bijvoorbeeld. Zijn methode bestaat uit een aantal stappen.

De eerste fase: exacte zintuigelijke ervaring: intensief gebruik van de zintuigen en observatie van het onderhavige systeem. Niet tevreden zijn met een beperkt aantal cases. Maar zeer intensief, langdurig en zeer geconcentreerde observatie van het probleemdomein, studerend op uitzonderingen en onregelmatigheden. En niet door nu al te duiden wat wordt geobserveerd, maar alleen meer en meer feiten in het geheugen opnemen. Doelstelling is om diep in de situatie te kruipen.

De tweede fase: wendbare verbeelding: gegeven alle verzamelde feiten, probeer een holistisch en dynamisch beeld te maken van de situatie, door gebruik te maken van de afbeelding en film creërende vaardigheden van het brein. De geheugen opslag voor de individuele feiten smelten daarmee als het ware in één.

De derde fase: innerlijke hercreatie en herhaling: nog steeds je oordeel uitstellend, speel het beeld of de film steeds opnieuw af, zodat je dieper en dieper in de situatie terecht komt, om de essentie te naderen. Een antwoord over de structuur of de essentie van de situatie komt dan vanzelf.

De vierde fase: beschouwend oordelen: herken door denken de patronen, archetypes, regels of blueprint van de situatie.

Dit alles lijkt op wat goede detectives lijken te doen: laat de feiten voor zichzelf spreken, leef je door de hele situatie heen en kom tot je essentiele en creatieve conclusies. Dus laten we Morse, Frost of Dalgliesh kopiëren.

Deze blog is geïnspireerd door het boek Aardschok, Bliksemflits door Wil Uitgeest.

Rijk van Vulpen is enterprise architect bij Caerleon.